Baş ağrısı, burun akıntısı, öksürük, halsizlik ve vücut ağrıları aynı anda başladığında günlük işler bile oldukça zorlaşabilir. Bu belirtiler çoğunlukla soğuk algınlığı, grip veya COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarında görülebilir. Ancak el ve ayaklarda uyuşma, klasik bir soğuk algınlığı belirtisi olarak kabul edilmemelidir. Uyuşma yeni başladıysa, tekrarlıyorsa veya giderek artıyorsa yalnızca evde hazırlanan karışımlara güvenmek yerine bir sağlık uzmanına danışmak gerekir.
Soğuk algınlığı belirtileri genellikle enfeksiyonun ikinci veya üçüncü gününde yoğunlaşabilir. Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, öksürük, hapşırma, boğaz ağrısı, baş ağrısı ve hafif vücut ağrıları sık görülen şikâyetler arasındadır. Bununla birlikte gripte vücut ağrısı, baş ağrısı, ateş ve halsizlik daha belirgin olabilir. Benzer belirtiler farklı virüslerden kaynaklanabildiği için yalnızca şikâyetlere bakarak kesin tanı koymak mümkün değildir.
Bu yazıda yer alan üç doğal tarif hastalığı tedavi etme veya üç gün içinde tamamen iyileştirme garantisi vermez. Ama yeterli sıvı alımını destekleyebilir, boğazı rahatlatabilir, burun salgılarının daha kolay temizlenmesine yardımcı olabilir ve hastalık döneminde daha dengeli beslenmenizi sağlayabilir.
Bu belirtiler neden birlikte ortaya çıkabilir?
Solunum yolu virüsleri burun, boğaz ve üst solunum yollarında iltihabi bir yanıt oluşturabilir. Burun mukozasının şişmesi tıkanıklık ve akıntıya, boğazın tahriş olması öksürüğe, bağışıklık sisteminin verdiği yanıt ise halsizlik ve vücut ağrılarına neden olabilir.
Soğuk algınlığı çoğu kişide kendiliğinden düzelir ve antibiyotikler virüslere karşı etkili değildir. Gereksiz antibiyotik kullanımı yan etkilere ve antibiyotik direnci gibi önemli sorunlara yol açabilir. Dinlenmek, yeterli sıvı içmek, temiz bir nemlendirici kullanmak ve tuzlu burun spreyi uygulamak belirtilerin yönetilmesinde yardımcı olabilecek yöntemlerdir.
Öksürük ve burun akıntısına yüksek ateş, şiddetli kas ağrısı veya belirgin halsizlik eşlik ediyorsa grip ya da COVID-19 olasılığı da değerlendirilmelidir. Özellikle ileri yaştaki kişiler, hamileler, bağışıklığı baskılanmış olanlar ve kalp, akciğer veya diyabet gibi kronik hastalıkları bulunanlar erken dönemde sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Grip ve COVID-19 için kullanılan antiviral tedaviler, uygun hastalarda belirtilerin ilk günlerinde başlandığında daha etkili olabilir.
El ve ayak uyuşmasını hafife almayın
El veya ayak uyuşması bazen uzun süre aynı pozisyonda kalmak ya da bir sinirin geçici olarak sıkışması gibi basit nedenlerle ortaya çıkabilir. Ancak devam eden uyuşma; sinir hasarı, bel veya boyun kaynaklı sinir baskısı, vitamin eksiklikleri, diyabet ya da başka sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir. Periferik nöropati gibi durumlarda el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma, denge bozukluğu veya kas güçsüzlüğü görülebilir.
Uyuşma aniden başladıysa ve özellikle vücudun tek tarafındaysa dikkat edilmelidir. Yüzün bir tarafında düşme, bir kolda güçsüzlük veya uyuşma, konuşmanın bozulması, görme kaybı, denge bozukluğu ya da aniden gelişen çok şiddetli baş ağrısı inme belirtisi olabilir. Belirtiler kısa sürede geçmiş olsa bile acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Tarif 1: Ballı, limonlu ve zencefilli ılık içecek
Bu içecek özellikle kuru öksürük, boğaz tahrişi ve sıvı ihtiyacını desteklemek amacıyla hazırlanabilir. Bal, yetişkinlerde ve bir yaşından büyük çocuklarda öksürüğün geçici olarak hafifletilmesine yardımcı olabilir. Bir yaşından küçük bebeklere ise botulizm riski nedeniyle kesinlikle bal verilmemelidir.
Malzemeler
- 250 mililitre ılık su
- 1 tatlı kaşığı bal
- 1-2 ince dilim taze zencefil
- 1-2 tatlı kaşığı taze limon suyu
- İsteğe bağlı olarak küçük bir tarçın çubuğu
Hazırlanışı
Suyu kaynattıktan sonra birkaç dakika bekleterek içilebilir sıcaklığa gelmesini sağlayın. Zencefil dilimlerini suya ekleyip yaklaşık 5-7 dakika demleyin. Ardından limon suyunu ilave edin. Balı, içecek çok sıcak değilken karıştırın.
Günde bir veya iki fincan tüketilebilir. Mide yanması, reflü veya gastrit sorunu yaşayan kişiler zencefil ve limon miktarını azaltmalıdır.
Zencefil bazı kişilerde mide rahatsızlığı, yanma, ishal veya ağız ve boğaz tahrişi oluşturabilir. Düzenli ilaç kullananların, özellikle çok miktarda zencefil veya zencefil takviyesi kullanmadan önce doktora ya da eczacıya danışması gerekir; bitkisel ürünler ilaçlarla etkileşime girebilir.
Bal da bir şeker kaynağıdır. Diyabeti veya kan şekeri kontrol problemi olan kişiler miktarı sınırlamalı ve kişisel beslenme planlarına uygun hareket etmelidir.
Tarif 2: Tavuklu sebze ve şehriye çorbası
Hastalık döneminde iştah azalabilir. Tavuklu sebze çorbası sıvı, protein, sebze ve karbonhidratı bir araya getirerek daha dengeli bir öğün oluşturur. Ilık çorbalar hastalığı tedavi etmez; ancak geçici rahatlama sağlayabilir, sıvı alımını artırabilir ve salgıların daha akışkan kalmasına destek olabilir.
Malzemeler
- 150 gram derisiz tavuk göğsü veya tavuk but eti
- 1 küçük havuç
- 1 küçük kabak
- 1 küçük kuru soğan
- 1 yemek kaşığı tel şehriye veya arpa şehriye
- 1 yemek kaşığı zeytinyağı
- 750 mililitre su
- 1 yemek kaşığı ince doğranmış maydanoz
- Az miktarda karabiber
- Gerektiği kadar tuz
Hazırlanışı
Tavuk etini ve suyu tencereye alın. Tavuk pişmeye başladığında küp doğranmış soğan, havuç ve kabağı ekleyin. Sebzeler yumuşayınca şehriyeyi ilave edin ve yaklaşık 7-10 dakika daha pişirin.
Tavuk etini küçük parçalara ayırarak yeniden tencereye koyun. Ocaktan aldıktan sonra zeytinyağı ve maydanozu ekleyin. Çorbayı kaynar değil, ılık şekilde tüketin.
Tansiyon, kalp veya böbrek hastalığı bulunan kişiler tuz miktarını düşük tutmalıdır. Hazır tavuk suyu tabletleri genellikle yüksek miktarda tuz içerebildiğinden mümkünse kullanılmamalıdır.
Bu çorba öğle veya akşam öğününde bir kâse tüketilebilir. Yanında yoğurt veya küçük bir dilim tam tahıllı ekmek eklenerek öğünün besleyiciliği artırılabilir.
Tarif 3: Güvenli tuzlu suyla burun temizleme karışımı
Tuzlu burun spreyi veya uygun şekilde hazırlanan burun yıkama solüsyonu, yoğun salgıların temizlenmesine ve burun tıkanıklığının geçici olarak hafiflemesine yardımcı olabilir. Ancak burun yıkamasında doğrudan musluk suyu kullanılması güvenli değildir.
CDC, burun yıkama işlemlerinde yalnızca üzerinde “distile” veya “steril” yazan suyun ya da kaynatılıp soğutulmuş suyun kullanılmasını önermektedir. Nadir de olsa musluk suyundaki bazı mikroorganizmalar burun yoluyla ciddi enfeksiyonlara neden olabilir.
Malzemeler
- 250 mililitre distile, steril veya kaynatılıp soğutulmuş ılık su
- Yaklaşık yarım çay kaşığı iyotsuz tuz
- İsteğe bağlı olarak çok küçük bir tutam karbonat
- Temiz bir burun yıkama şişesi
Hazırlanışı ve uygulanışı
Temiz bir kapta tuzu suya tamamen karıştırın. Solüsyonun sıcak değil, vücut sıcaklığına yakın olmasına dikkat edin. Lavabonun üzerine eğilin, başınızı hafifçe yana çevirin ve solüsyonu burun yıkama cihazının kullanım talimatlarına uygun şekilde uygulayın.
İşlemden sonra cihazı güvenli suyla temizleyin ve tamamen kurumasını sağlayın. Solüsyonu uzun süre saklamak yerine her uygulamada taze hazırlamak daha uygundur.
Burun tamamen kapalıysa, kulak enfeksiyonu varsa, yakın zamanda burun ameliyatı geçirdiyseniz veya uygulama sırasında şiddetli ağrı ve kulak basıncı hissederseniz işlemi bırakıp sağlık uzmanına danışın.
Üç günlük destekleyici beslenme planı
Bu plan bir tedavi programı değildir. Ama hastalık sırasında yeterli sıvı, protein, sebze ve enerji alınmasını kolaylaştırabilir.
Birinci gün
Kahvaltıda yulaf ezmesi, yoğurt ve muz tercih edin. İştahınız azsa porsiyonu küçültün. Yanında ılık su veya şekersiz bitki çayı için.
Öğle öğününde tavuklu sebze çorbası tüketin. Yanına bir dilim tam tahıllı ekmek ekleyebilirsiniz.
Ara öğünde mandalina, portakal veya kivi gibi bir meyve ile birkaç çiğ badem tüketilebilir.
Akşam öğününde haşlanmış patates, yoğurt ve zeytinyağlı sebze gibi mideyi fazla yormayan bir menü seçin. Gün boyunca suyu tek seferde fazla miktarda içmek yerine küçük aralıklarla tüketin.
İkinci gün
Kahvaltıda haşlanmış yumurta, az tuzlu peynir, domates ve bir dilim tam tahıllı ekmek tüketin.
Öğle öğününde mercimek çorbası ile yoğurt tercih edilebilir. Çorbanın çok acılı veya aşırı yağlı olmamasına dikkat edin.
Ara öğünde elma veya armut yiyebilirsiniz. Boğazınız çok hassassa meyveyi rendeleyerek ya da yumuşatarak tüketin.
Akşam öğününde fırında balık, bulgur pilavı ve pişmiş sebze tüketin. Balık, yumurta, tavuk, yoğurt ve kuru baklagiller gibi protein kaynakları hastalık döneminde dengeli beslenmenin sürdürülmesine yardımcı olur.
Üçüncü gün
Kahvaltıda yoğurt, yulaf ve meyve karışımı ya da sebzeli omlet tercih edin.
Öğle öğününde tavuklu çorba veya sebzeli bulgur yemeği tüketin.
Ara öğünde kefir ya da yoğurt ile birkaç ceviz tercih edilebilir.
Akşam öğününde zeytinyağlı sebze yemeği, yoğurt ve küçük bir porsiyon bulgur pilavı tüketin.
Üç gün boyunca alkol, aşırı şekerli içecekler, çok tuzlu paketli ürünler ve ağır kızartmaları sınırlayın. Boğazınızı tahriş ediyorsa çok acılı, çok ekşi veya aşırı sıcak yiyeceklerden uzak durun.
İyileşme döneminde uygulanabilecek günlük alışkanlıklar
Yeterince uyumaya ve fiziksel olarak dinlenmeye çalışın. Odanızı düzenli olarak havalandırın. Ateş, öksürük veya başka bir solunum yolu enfeksiyonu belirtiniz varsa evde kalmak, yakın temas sırasında maske kullanmak ve sık dokunulan yüzeyleri temizlemek hastalığın başkalarına bulaşma riskini azaltabilir. Dünya Sağlık Örgütü ayrıca ellerin sabunla en az 20 saniye yıkanmasını, öksürürken ağız ve burnun dirsekle ya da mendille kapatılmasını ve odanın havalandırılmasını önermektedir.
Egzersize ara vermek yerine kendinizi değerlendirin. Ateş, belirgin vücut ağrısı, baş dönmesi veya aşırı halsizlik varken yoğun egzersiz yapmayın. Kendinizi daha iyi hissettiğinizde kısa ve yavaş yürüyüşlerle günlük hareketinize dönebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Nefes almakta zorlanma, hızlı solunum, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, şiddetli halsizlik veya sıvı kaybı belirtileri varsa acil değerlendirme gerekir.
Ateş dört günden uzun sürerse, belirtiler on günden fazla devam edip düzelmezse veya iyileştikten sonra tekrar kötüleşirse bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Kronik hastalığınız kötüleşiyorsa da evde beklemeyin.
El ve ayak uyuşması birkaç saatten uzun sürüyor, sık tekrarlıyor, gece uykudan uyandırıyor veya kas güçsüzlüğü ve denge kaybıyla birlikte görülüyorsa doktor muayenesi planlanmalıdır. Uyuşma aniden gelişmiş, tek taraflı veya konuşma bozukluğu ve şiddetli baş ağrısıyla birlikteyse acil yardım çağrılmalıdır.
Sonuç
Baş ağrısı, burun akıntısı, öksürük ve vücut ağrısı çoğu zaman viral solunum yolu enfeksiyonlarıyla ilişkili olabilir. Üç günlük dinlenme ve destekleyici beslenme planı, ballı ılık içecek, tavuklu sebze çorbası ve güvenli tuzlu burun temizliği şikâyetlerin daha rahat yönetilmesine yardımcı olabilir.
Ancak bu tarifler hastalığın nedenini ortadan kaldıran bir tedavi değildir. Özellikle el ve ayak uyuşması devam ediyorsa, yeni başlamışsa veya başka nörolojik belirtilerle birlikteyse sağlık kontrolü ihmal edilmemelidir. Doğal desteklerden en iyi sonucu almanın yolu, onları doğru tanı ve gerekli tıbbi tedavinin yerine değil, dengeli beslenme, dinlenme ve güvenli sağlık önerilerinin yanında kullanmaktır.
