Saçların duşta, yastıkta veya tarakta normalden fazla kalması; kaşların incelmesi ve kirpiklerin seyrekleşmesi yalnızca estetik bir sorun değildir. Bu değişiklikler bazen yoğun stres, hızlı kilo kaybı, yetersiz beslenme veya yanlış bakım alışkanlıklarından kaynaklanabilir. Bazı kişilerde ise demir eksikliği, tiroit hastalıkları, hormonal değişiklikler, otoimmün hastalıklar ya da saçlı deriyi etkileyen rahatsızlıklar söz konusu olabilir.
Doğal yağlar saç tellerini nemlendirmeye, kırılmayı azaltmaya ve saçlı derinin bakımını desteklemeye yardımcı olabilir. Ancak hiçbir bakım yağı, saç dökülmesinin altında yatan tüm nedenleri tek başına ortadan kaldıramaz. Özellikle saç dökülmesine kaş ve kirpik kaybı da eşlik ediyorsa yalnızca kozmetik ürünlere güvenmek yerine nedenin araştırılması önemlidir.
Saçlar neden avuç avuç dökülebilir?
Günde belirli miktarda saç telinin dökülmesi saçın doğal büyüme döngüsünün bir parçasıdır. Ancak dökülmenin aniden artması, saç ayrımının genişlemesi veya saç derisinin görünmeye başlaması değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Yaygın nedenler arasında şunlar bulunur:
- Ateşli hastalık, ameliyat veya enfeksiyon sonrası geçici saç dökülmesi
- Yoğun psikolojik stres
- Hızlı ve kontrolsüz kilo kaybı
- Yeterli protein tüketilmemesi
- Demir, çinko veya bazı vitaminlerin eksikliği
- Tiroit bozuklukları
- Menopoz, doğum sonrası dönem ve diğer hormonal değişiklikler
- Genetik kadın veya erkek tipi saç dökülmesi
- Saçı sürekli sıkı toplamak
- Sık boya, açıcı ve yüksek ısı uygulamak
- Saçkıran olarak bilinen alopesi areata
- Bazı ilaçlar ve kronik hastalıklar
Amerikan Dermatoloji Akademisi, tiroit hastalıklarının yanı sıra demir, protein, çinko veya biyotin yetersizliğinin belirgin saç dökülmesine katkıda bulunabileceğini belirtmektedir. Bununla birlikte her saç dökülmesi vitamin eksikliğinden kaynaklanmaz.
Yoğun stres, yüksek ateş, ağır enfeksiyon, ameliyat veya hızlı kilo kaybından yaklaşık iki ila üç ay sonra başlayan yaygın dökülme “telogen effluvium” adı verilen geçici bir durum olabilir. Dökülme çoğu kişide zamanla azalabilir; ancak neden devam ediyorsa saç kaybı da uzayabilir.
Kaş ve kirpiklerin seyrekleşmesi ne anlama gelebilir?
Kaş ve kirpik kaybına tıpta “madarozis” adı verilir. Bu durum yalnızca yaşlanma veya kozmetik kullanımından kaynaklanmayabilir. Göz kapağı iltihabı, egzama, alerji, tiroit hastalıkları, alopesi areata ve bazı beslenme yetersizlikleri kaş veya kirpik kaybıyla ilişkili olabilir.
Aşağıdaki belirtiler varsa bir dermatoloji veya göz hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir:
- Kaşların ya da kirpiklerin kısa sürede belirgin biçimde dökülmesi
- Saçlı deride yuvarlak ve tamamen boş alanlar oluşması
- Göz kapağında kızarıklık, kabuklanma, kaşıntı veya şişlik
- Saç derisinde yara, yanma, ağrı ya da kalın kabuklar
- Dökülmeye halsizlik, üşüme, kilo değişimi veya çarpıntının eşlik etmesi
- Kaşların özellikle dış kısımlarının seyrelmesi
- Saç dökülmesinin üç aydan uzun sürmesi
Kirpiklerin zaman zaman tek tek dökülmesi normal olabilir. Fakat kirpiklerin kümeler hâlinde dökülmesi veya belirgin boşlukların oluşması normal kabul edilmemelidir.
Doğal bakım yağları gerçekten saç çıkarır mı?
Doğal yağların etkisini doğru değerlendirmek gerekir. Bazı yağlar saç telinin yüzeyini kaplayarak nem kaybını azaltabilir, saçın daha parlak görünmesini sağlayabilir ve tarama sırasında oluşan kırılmaları sınırlayabilir. Bu etkiler saçın daha dolgun görünmesine yardımcı olabilir; fakat yeni saç kökü oluşturmakla aynı şey değildir.
Biberiye yağı hakkında yapılan küçük bir klinik araştırmada, genetik tip saç dökülmesi olan kişiler altı ay boyunca biberiye yağı veya yüzde 2 minoksidil kullanmıştır. Her iki grupta da altıncı ayda saç sayısında artış görülmüş ve gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bununla birlikte bu tek çalışma, biberiye yağının her tür saç dökülmesini tedavi ettiğini kanıtlamaz.
Hindistan cevizi yağı ise özellikle saç tellerinin korunması açısından daha güçlü verilere sahiptir. Bir çalışmada, yıkama öncesinde veya sonrasında uygulanan hindistan cevizi yağının hasarlı ve hasarsız saç tellerindeki protein kaybını azaltabildiği bildirilmiştir. Bu etki saç kırılmalarını azaltabilir; ancak hindistan cevizi yağının saç köklerini yeniden büyüttüğü anlamına gelmez.
Hint yağı saç bakımında oldukça popüler olsa da saç çıkarıcı etkisine dair güçlü insan çalışmaları sınırlıdır. Mevcut incelemeler, hint yağının saç tellerinin parlaklığını ve yumuşaklığını destekleyebileceğini; fakat saç büyümesine ilişkin iddiaların yeterince kanıtlanmadığını göstermektedir.
Tarif 1: Saç derisi için seyreltilmiş biberiye bakım yağı
Bu tarif, özellikle kuru olmayan ve hassasiyet göstermeyen saç derisine sahip yetişkinler için tamamlayıcı bakım amacıyla kullanılabilir.
Malzemeler
- 30 mililitre jojoba yağı veya zeytinyağı
- 4-6 damla biberiye uçucu yağı
- Koyu renkli, temiz bir cam şişe
Hazırlanışı
Taşıyıcı yağı cam şişeye koyun. Biberiye uçucu yağını ekleyerek şişeyi hafifçe çalkalayın. Uçucu yağı doğrudan ve seyreltilmeden saç derisine sürmeyin.
Uygulaması
Saçı bölümlere ayırın. Karışımdan yaklaşık bir çay kaşığı alarak saç derisine yayın. Tırnak kullanmadan parmak uçlarıyla iki veya üç dakika nazikçe masaj yapın. Yağı 30-60 dakika beklettikten sonra saçınızı hafif bir şampuanla yıkayın.
Haftada iki kez uygulamak yeterlidir. Daha fazla miktarda yağ kullanmak daha hızlı sonuç sağlamaz; saç derisinde yağlanma, kaşıntı ve birikme oluşturabilir.
İlk kullanımdan önce karışımdan az miktarda kolun iç kısmına sürerek 24 saat bekleyin. Kızarıklık, yanma veya kaşıntı gelişirse kullanmayın. Hamilelik, emzirme, epilepsi, ciddi alerji veya kronik cilt hastalığı durumunda uçucu yağları doktora danışmadan kullanmayın.
Tarif 2: Kırılan ve yıpranan saçlar için hindistan cevizi yağı maskesi
Bu tarif saç kökünden dökülmeyi durdurmak için değil, saç tellerindeki kuruluk ve kırılmayı azaltmaya yardımcı olmak için hazırlanır.
Malzemeler
- Kısa saçlar için 1 tatlı kaşığı hindistan cevizi yağı
- Uzun veya yoğun saçlar için 1 yemek kaşığı hindistan cevizi yağı
- İsteğe bağlı olarak 1 çay kaşığı zeytinyağı
Hazırlanışı ve uygulaması
Yağı avuçlarınızın arasında hafifçe ısıtın. Saç derisinden ziyade saçın orta kısımlarına ve uçlarına uygulayın. Saçınız çok kuruysa kalan küçük miktarı saçın üst kısmına ince bir tabaka hâlinde sürebilirsiniz.
Maskeyi 30 dakika bekletin. Ardından saçınızı ılık su ve şampuanla yıkayın. Çok ince telli veya çabuk yağlanan saçlarda haftada bir uygulama yeterlidir. Kalın, kıvırcık veya kuru saçlarda haftada iki kez uygulanabilir.
Saçı geceden sabaha kadar yağ içinde bırakmak herkes için uygun değildir. Özellikle kepek, seboreik dermatit veya saç derisinde sivilcelenme sorunu bulunan kişiler uzun süreli yağ uygulamalarından kaçınmalıdır.
Tarif 3: Kaşlar için hafif jojoba ve hint yağı bakımı
Bu karışım kaş kıllarını nemlendirmek, kırılmayı azaltmak ve daha düzenli görünmelerini sağlamak için kullanılabilir. Yeni kaş çıkarmayı garanti etmez.
Malzemeler
- 2 çay kaşığı jojoba yağı
- Yarım çay kaşığı hint yağı
- Temiz bir cam kap
- Temiz kaş fırçası veya pamuklu çubuk
Hazırlanışı ve uygulaması
Yağları temiz cam kapta karıştırın. Akşam yüzünüzü ve kaşlarınızı temizledikten sonra karışımdan çok küçük bir miktarı kaş kıllarına sürün. Cildi yağa boğmak yerine kaş kıllarını ince bir tabaka hâlinde kaplamak yeterlidir.
Sabah yüzünüzü nazikçe yıkayın. Haftada üç gece uygulayabilirsiniz. Kızarıklık, kaşıntı veya sivilcelenme gelişirse kullanmayı bırakın.
Bu karışımı kirpik diplerine, göz kapağının iç kısmına veya gözün içine sürmeyin. Uçucu yağlar kirpiklerde kesinlikle kullanılmamalıdır. Ev yapımı yağlar göze kaçarak yanma, bulanık görme veya göz kapağı bezlerinin tıkanmasına neden olabilir. Kirpik kaybı belirginse yağ uygulamak yerine göz doktoru veya dermatolog değerlendirmesi daha güvenlidir.
Saç dökülmesinde beslenme neden önemlidir?
Saçın temel yapısında protein bulunur. Bu nedenle çok düşük kalorili diyetler, uzun süren açlıklar ve yetersiz protein tüketimi saç döngüsünü olumsuz etkileyebilir. Demir, çinko ve bazı vitaminlerin eksikliği de uygun kişilerde dökülmeye katkıda bulunabilir. Ancak eksiklik tespit edilmeden yüksek doz takviye kullanmak doğru değildir.
Dermatologlar demir, çinko veya biyotin takviyesinin kan testlerinde eksiklik görüldüğünde kullanılmasını önermektedir. Gereksiz demir veya çinko kullanımı zararlı olabilir. Ayrıca fazla A vitamini, E vitamini ve selenyum alımının da saç dökülmesiyle ilişkili olabileceği bildirilmiştir.
Saç sağlığı için yalnızca tek bir besine odaklanmak yerine yumurta, yoğurt, balık, baklagiller, sebzeler, meyveler, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar içeren dengeli bir beslenme düzeni kurulmalıdır.
Saç sağlığını destekleyen 7 günlük örnek beslenme planı
1. Gün
Kahvaltıda iki yumurtalı maydanozlu omlet, domates ve tam buğday ekmeği tüketin. Öğle öğününde mercimek çorbası, yoğurt ve bol limonlu salata tercih edin. Akşam ızgara tavuk, bulgur pilavı ve mevsim sebzeleri yiyin.
2. Gün
Kahvaltıda yoğurt, yulaf, ceviz ve mevsim meyvesi tüketin. Öğle öğününde zeytinyağlı nohut yemeği ve cacık hazırlayın. Akşam hamsi, sardalya veya somon gibi bir balığın yanında roka salatası tüketin.
3. Gün
Kahvaltıda peynir, haşlanmış yumurta, zeytin ve sebze tüketin. Öğle öğününde kuru fasulye ve bulgur pilavı tercih edin. Akşam sebzeli kıymalı yemek ve yoğurt yiyin. Baklagillerle birlikte limonlu salata tüketmek bitkisel demirin kullanımını destekleyebilir.
4. Gün
Kahvaltıda kefir, yulaf ve kabak çekirdeği tüketin. Öğle öğününde tavuklu veya peynirli salata hazırlayın. Akşam ıspanak yemeği, yoğurt ve tam tahıllı ekmek tercih edin.
5. Gün
Kahvaltıda menemen ve tam buğday ekmeği tüketin. Öğle öğününde yeşil mercimek salatası hazırlayın. Akşam fırında balık veya hindi etiyle birlikte sebze tüketin.
6. Gün
Kahvaltıda tahin, yoğurt ve meyve tüketin. Öğle öğününde sebzeli bulgur pilavı ve ayran tercih edin. Akşam sağlık durumunuza uygunsa az yağlı kırmızı et, bol salata ve haşlanmış sebze yiyin.
7. Gün
Kahvaltıda yumurta, peynir, ceviz ve domates tüketin. Öğle öğününde nohutlu veya ton balıklı salata hazırlayın. Akşam mercimek çorbası, zeytinyağlı sebze yemeği ve yoğurtla haftayı tamamlayın.
Bu plan diyabet, böbrek hastalığı, gıda alerjisi, kansızlık veya başka bir kronik hastalığı olan kişilerde kişiye özel düzenlenmelidir.
Günlük bakımda yapılan yaygın hatalar
Saç dökülmesi yaşayan kişiler çoğu zaman daha fazla bakım ürünü kullanarak sorunu çözmeye çalışır. Oysa aşırı ürün kullanımı saç derisini tahriş edebilir.
Saçları çok sıcak suyla yıkamayın. Islak saçı sertçe taramayın ve havluyla ovalamayın. At kuyruğu, sıkı topuz ve örgüleri her gün kullanmayın. Düzleştirici ve maşa gibi yüksek ısılı cihazların kullanımını azaltın. Saç derisini tırnakla kaşımayın.
Kaşları sürekli almak, kalitesiz yapıştırıcılar kullanmak ve makyajı sertçe silmek kaş-kirpik kırılmasını artırabilir. Göz makyajını her gece nazik bir temizleyiciyle çıkarmak ve maskarayı başkalarıyla paylaşmamak gerekir.
Ne zaman kan testi düşünülebilir?
Dökülme belirginse doktor; kişinin öyküsüne ve muayenesine göre tam kan sayımı, ferritin, tiroit testleri, D vitamini, B12 vitamini veya çinko gibi incelemeler isteyebilir. Herkese aynı testlerin yapılması gerekmez.
Özellikle yoğun adet gören, yakın zamanda doğum yapan, sık diyet uygulayan, vegan beslenen veya sürekli yorgunluk yaşayan kişiler demir eksikliği açısından değerlendirilmelidir. Takviyeler yalnızca eksiklik ve doktor önerisi doğrultusunda kullanılmalıdır.
Sonuç
Doğal bakım yağları saç tellerinin daha yumuşak, parlak ve dayanıklı görünmesine yardımcı olabilir. Seyreltilmiş biberiye yağı saçlı deri bakımında destekleyici bir seçenek olabilirken, hindistan cevizi yağı saç tellerindeki protein kaybını ve kırılmayı azaltmaya yardımcı olabilir. Hint ve jojoba yağı ise kaş kıllarını nemlendirebilir.
Ancak saçların avuç avuç dökülmesiyle birlikte kaş ve kirpiklerin de seyrekleşmesi yalnızca yüzeysel bir bakım sorunu olarak görülmemelidir. Doğal yağlar altta yatan tiroit hastalığını, demir eksikliğini, hormonal problemi veya otoimmün saç kaybını tedavi etmez. Ani, bölgesel ya da uzun süren dökülmede erken dermatoloji değerlendirmesi, rastgele yağ ve takviye denemekten daha değerlidir.
