Sürekli su içme isteği, gün boyunca geçmeyen halsizlik, sık idrara çıkma ve yemeklerden sonra kan şekerinin hızla yükselmesi günlük yaşamı zorlaştırabilir. Bu belirtiler bazen sıcak hava, yetersiz sıvı tüketimi veya yoğun stresle ilişkili olsa da özellikle birlikte ve tekrarlayan biçimde görülüyorsa göz ardı edilmemelidir.
Sürekli susama ve yorgunluk, diyabet ve yüksek kan şekeriyle bağlantılı olabilen yaygın belirtiler arasındadır. Sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, bulanık görme, iyileşmeyen yaralar ve tekrarlayan enfeksiyonlar da tabloya eşlik edebilir. Bu belirtileri yaşayan kişilerin yalnızca doğal içeceklere güvenmek yerine aile hekimi veya dahiliye uzmanıyla görüşerek kan şekeri ölçümü yaptırması önemlidir.
Bu yazıda paylaşacağımız salatalık, nane ve limonla hazırlanan ferah içecek bir diyabet tedavisi değildir. İlaç veya insülinin yerini alamaz. Ancak şekerli gazlı içecekler, hazır meyve suları ve şerbetler yerine tüketildiğinde sıvı alımını kolaylaştırabilecek, ilave şeker içermeyen pratik bir alternatiftir.
Sürekli susama neden kan şekeriyle ilişkili olabilir?
Kan şekerinin normalden fazla yükselmesi durumunda böbrekler kandaki fazla glikozu idrarla uzaklaştırmaya çalışır. Bu süreç idrara çıkma sıklığını artırabilir. Vücut daha fazla sıvı kaybettiğinde ağız kuruluğu ve yoğun susama hissi ortaya çıkabilir.
Yüksek kan şekeri aynı zamanda glikozun hücreler tarafından yeterince kullanılamamasına yol açabilir. Hücreler ihtiyaç duyduğu enerjiyi etkili biçimde alamadığında kişi kendisini yorgun, güçsüz ve isteksiz hissedebilir.
Ancak susama hissinin her zaman diyabet anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Sıcak hava, ateşli hastalıklar, aşırı tuz tüketimi, bazı ilaçlar, ishal, kusma, böbrek hastalıkları ve yetersiz su tüketimi de susamaya neden olabilir. Kesin neden yalnızca belirtilere bakılarak anlaşılamaz.
Salatalıklı içecek kan şekerini düşürür mü?
Salatalık, nane veya limon eklenmiş suyun kan şekerini hızlı biçimde düşürdüğünü gösteren güvenilir bir kanıt yoktur. Bu nedenle bu içeceği “şekeri düşüren mucize karışım” şeklinde değerlendirmek doğru değildir.
Asıl avantajı, suyu daha lezzetli ve ferah hale getirerek kişinin şeker eklenmiş içeceklerden uzaklaşmasını kolaylaştırmasıdır. Amerikan Diyabet Derneği, sade suya salatalık, nane veya limon eklenebileceğini ve meyve suyu ile şekerli içecekler yerine suyun tercih edilmesini önermektedir.
Bir bardak gazlı içecek veya şekerli soğuk çay yerine bu tür şekersiz bir içeceğin seçilmesi, öğünde alınan ilave şeker miktarını azaltabilir. Fakat kişinin öğün porsiyonları, toplam karbonhidrat tüketimi, kullandığı ilaçlar, fiziksel aktivitesi ve uyku düzeni değişmeden yalnızca tek bir içeceğin kan şekeri kontrolünü sağlaması beklenmemelidir.
Tarif 1: Salatalık, nane ve limonlu ferah su
Bu tarif özellikle sıcak günlerde su içmekte zorlanan kişiler için uygundur.
Malzemeler
- 1 litre içme suyu
- Yarım orta boy salatalık
- 5-6 taze nane yaprağı
- 2 ince limon dilimi
- İsteğe bağlı 1 küçük parça taze zencefil
- 3-4 buz küpü
Hazırlanışı
Salatalığı iyice yıkayın ve kabuğunu soymadan ince halkalar halinde kesin. Böbrek veya bağışıklık sistemi sorunu nedeniyle çiğ sebzeleri kabuklu tüketmemeniz önerildiyse kabuğunu soyabilirsiniz.
Salatalık, nane ve limon dilimlerini cam bir sürahiye yerleştirin. Üzerine bir litre su ekleyin ve buzdolabında en az bir saat bekletin. Hazırlanan içeceği aynı gün içinde tüketin.
İçeceğe bal, pekmez, şeker veya meyve şurubu eklemeyin. Limonu sıkmak yerine ince dilim halinde kullanmak, içeceğin daha hafif olmasını sağlar.
Nasıl tüketilebilir?
Sabah bir bardak, öğün aralarında birer bardak tüketilebilir. Günlük sıvı ihtiyacı kişiden kişiye değişir. Kalp yetmezliği, ileri böbrek hastalığı veya sıvı kısıtlaması gerektiren başka bir rahatsızlığı olanlar içecek miktarını doktoruna danışmalıdır.
Tarif 2: Şekersiz salatalıklı ayran
Yoğurt içeren bu tarif suya göre daha doyurucudur. Ara öğün veya hafif öğün eşlikçisi olarak tercih edilebilir.
Malzemeler
- 3 yemek kaşığı sade yoğurt
- 200 mililitre soğuk su
- Çeyrek küçük salatalık
- 1 tatlı kaşığı ince kıyılmış dereotu
- Bir tutam kuru nane
- İsteğe bağlı çok az tuz
Hazırlanışı
Yoğurt ve suyu pürüzsüz hale gelene kadar çırpın. Salatalığı ince rendeleyerek suyuyla birlikte karışıma ekleyin. Dereotu ve naneyi ilave edip tekrar karıştırın.
Tansiyon yüksekliği, böbrek hastalığı veya ödem sorununuz varsa tuz eklemeyin. Hazır ayranlar yerine evde hazırlamak, içeceğin tuz miktarını kontrol etmeyi kolaylaştırır.
Porsiyon uyarısı
Yoğurt karbonhidrat içerdiği için ayran tamamen karbonhidratsız değildir. İnsülin kullanan veya öğün başına karbonhidrat sayımı yapan kişilerin yoğurt miktarını günlük planına dahil etmesi gerekir. Ayran, suyun yerine gün boyunca sınırsız tüketilecek bir içecek olarak değil, yaklaşık bir bardaklık porsiyon şeklinde düşünülmelidir.
Tarif 3: Salatalıklı şekersiz soğuk yeşil çay
Bu tarif şekerli hazır soğuk çaylara alternatif olabilir.
Malzemeler
- 500 mililitre sıcak su
- 1 poşet veya 1 tatlı kaşığı yeşil çay
- 4 ince salatalık dilimi
- 2 taze nane yaprağı
- 1 ince limon dilimi
- Buz
Hazırlanışı
Yeşil çayı sıcak suda iki veya üç dakika demleyin. Uzun süre bekletmek tadını acılaştırabilir. Çayı süzdükten sonra tamamen soğumasını bekleyin.
Soğuyan çaya salatalık, nane ve limon ekleyin. Buzdolabında 30 dakika bekletip buzla servis edin. Şeker, bal veya şurup eklemeyin.
Kimler dikkatli tüketmeli?
Yeşil çay kafein içerebilir. Çarpıntı, uykusuzluk, reflü veya kafein hassasiyeti olanların akşam saatlerinde tüketmemesi daha uygundur. Kan sulandırıcı veya düzenli ilaç kullanan kişiler, bitki çaylarını sık ve yoğun tüketmeden önce sağlık uzmanına danışmalıdır.
Kan şekeri kontrolünde tabak yöntemi
İçecek seçimi önemli olsa da kan şekerini etkileyen temel unsur öğünün tamamıdır. Pratik bir başlangıç için yaklaşık 23 santimetrelik bir tabağın yarısı nişastasız sebzelerle, dörtte biri yağsız proteinle, kalan dörtte biri ise kontrollü miktarda karbonhidrat içeren besinlerle doldurulabilir.
Salata, kabak, brokoli, taze fasulye, ıspanak, semizotu ve karnabahar tabağın yarısında bulunabilir. Yumurta, balık, tavuk, yağsız et, yoğurt veya kontrollü miktarda kuru baklagil protein bölümünde değerlendirilebilir. Bulgur, tam tahıllı ekmek, meyve, yoğurt, patates ve kuru baklagiller karbonhidrat içerdiğinden porsiyonları kişiye göre planlanmalıdır. CDC, dengeli öğünler için tabağın yarısını nişastasız sebzelere, dörtte birini yağsız proteine ve dörtte birini karbonhidratlı besinlere ayırmayı önermektedir.
Kan şekerini destekleyen 7 günlük örnek beslenme planı
Aşağıdaki program genel bir örnektir. Diyabet ilacı veya insülin kullanan kişilerin öğün saatlerini ve karbonhidrat miktarlarını doktor ya da diyetisyen planına göre ayarlaması gerekir.
1. Gün
Kahvaltı: Bir haşlanmış yumurta, domates, salatalık, maydanoz, bir ince dilim tam buğday ekmeği ve şekersiz çay.
Öğle: Izgara tavuk, bol yeşillikli salata ve üç yemek kaşığı bulgur pilavı.
Akşam: Zeytinyağlı kabak yemeği, bir küçük kase yoğurt ve mevsim salatası.
Hareket: Akşam yemeğinden sonra kişinin sağlık durumuna uygunsa 10-15 dakikalık hafif yürüyüş.
2. Gün
Kahvaltı: Şekersiz yoğurt, iki yemek kaşığı yulaf, birkaç ceviz parçası ve tarçın.
Öğle: Mercimek çorbası, salata ve bir küçük kase cacık. Çorbanın yanında ekmek tüketilecekse porsiyon küçük tutulmalıdır.
Akşam: Fırında balık, roka salatası ve haşlanmış brokoli.
3. Gün
Kahvaltı: Sebzeli omlet, söğüş salatalık ve domates.
Öğle: Zeytinyağlı taze fasulye, yoğurt ve kontrollü miktarda tam tahıllı ekmek.
Akşam: Izgara köfte, közlenmiş patlıcan ve bol salata.
4. Gün
Kahvaltı: Az yağlı beyaz peynir, bir yumurta, maydanoz, biber ve bir ince dilim tam tahıllı ekmek.
Öğle: Ton balıklı veya haşlanmış tavuklu büyük salata.
Akşam: Sebzeli nohut yemeği. Nohut karbonhidrat da içerdiği için yanında pilav ve fazla ekmek tüketilmemelidir.
5. Gün
Kahvaltı: Menemen, şekersiz çay ve kontrollü miktarda tam buğday ekmeği.
Öğle: Yoğurtlu semizotu salatası ve ızgara tavuk.
Akşam: Etli türlü veya sebze yemeği, mevsim salatası.
6. Gün
Kahvaltı: Bir küçük kase yoğurt, bir yemek kaşığı chia veya öğütülmüş keten tohumu ve küçük porsiyon meyve. Tohumlar ilaç yerine kullanılmamalıdır.
Öğle: Tarhana çorbası, bol salata ve ayran. Çorbanın un içerdiği unutulmamalıdır.
Akşam: Izgara hindi, karnabahar veya brokoli ve cacık.
7. Gün
Kahvaltı: Haşlanmış yumurta, avokadonun dörtte biri, domates ve salatalık.
Öğle: Sebzeli kuru fasulye, salata ve yoğurt. Fasulyenin yanında pirinç pilavı yerine küçük miktarda bulgur tercih edilebilir.
Akşam: Fırında sebzeli balık veya tavuk ve bol yeşillik.
Ara öğün ihtiyacı herkeste aynı değildir. Açlık oluşursa küçük bir meyveyle birkaç çiğ badem, sade yoğurt veya salatalık gibi seçenekler düşünülebilir. İnsülin veya kan şekerini düşüren ilaç kullanan kişiler öğün atlamamalı ve ara öğün kararını kendi tedavi planına göre vermelidir.
Günlük alışkanlıklarda yapılabilecek değişiklikler
Öğünleri mümkün olduğunca düzenli saatlerde tüketmek, gün boyunca çok az yiyip akşam aşırı miktarda yemek yerine dengeli porsiyonlar tercih etmek kan şekeri dalgalanmalarını azaltmaya yardımcı olabilir.
Şekerli çay, gazlı içecek, hazır meyve suyu, enerji içeceği ve şerbet yerine su veya şekersiz içecekler seçilmelidir. Meyvenin suyu yerine kendisinin kontrollü porsiyonla tüketilmesi genellikle daha fazla lif alınmasını sağlar.
Düzenli fiziksel aktivite kan şekeri, tansiyon, kalp sağlığı, uyku ve vücut ağırlığı üzerinde olumlu etkiler sağlayabilir. Ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce özellikle insülin kullanan, kalp hastalığı bulunan veya hareket kısıtlılığı yaşayan kişilerin doktoruna danışması gerekir.
Uykusuzluk ve yoğun stres de beslenme düzenini ve kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir. Her gece benzer saatte uyumaya çalışmak, geç saatlerde ağır yemeklerden kaçınmak ve gün içinde kısa yürüyüşler yapmak yararlı bir başlangıç olabilir.
Ne zaman acil yardım alınmalı?
Yoğun susamaya ek olarak hızlı ve derin nefes alma, şiddetli halsizlik, karın ağrısı, bulantı, kusma, meyvemsi kokan nefes, bilinç bulanıklığı veya bayılma gelişirse acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Bu belirtiler diyabetik ketoasidoz gibi ciddi bir durumla ilişkili olabilir.
Diyabet tanısı bulunan kişilerde kan şekeri 240 mg/dL’nin üzerindeyse keton kontrolü konusunda doktorun daha önce verdiği plan uygulanmalıdır. Keton varsa egzersiz yapmak kan şekerinin daha da yükselmesine neden olabileceği için önerilmez.
Sonuç
Salatalık, nane ve limonla hazırlanan şekersiz içecek serinletici, kolay ve düşük kalorili bir su alternatifidir. Özellikle gazlı içecek, hazır meyve suyu veya şekerli soğuk çay yerine tercih edildiğinde günlük ilave şeker tüketimini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bununla birlikte sürekli susama, halsizlik ve tekrarlayan ani şeker yükselmeleri yalnızca bu içecekle geçiştirilmemelidir. Doğru yaklaşım; kan şekeri ölçümü yaptırmak, doktorun önerdiği ilaçları düzenli kullanmak, öğünleri dengelemek, porsiyonları kontrol etmek ve kişiye uygun fiziksel aktiviteyi günlük yaşama dahil etmektir.
Doğal ve ferah içecekler sağlıklı yaşam planını destekleyebilir; fakat teşhis, ilaç ve profesyonel tıbbi takibin yerini alamaz.
