Kabızlık; dışkının sertleşmesi, bağırsak hareketlerinin seyrekleşmesi, tuvalette uzun süre kalma ve dışkılama sırasında zorlanma gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Bu durum yalnızca karında şişkinlik ve huzursuzluğa yol açmaz; sürekli ıkınmak, hemoroid şikâyetlerinin ortaya çıkmasına veya mevcut hemoroidin daha fazla rahatsızlık vermesine de neden olabilir.
Kuru erik ve öğütülmüş keten tohumu, lif içeren besinler olmaları nedeniyle bağırsak dostu bir beslenme düzeninde sıkça tercih edilir. Ancak bu iki besin hemoroidi doğrudan tedavi eden bir ilaç değildir. Asıl amaç, dışkının daha yumuşak ve kolay çıkarılabilir olmasını destekleyerek tuvalette ıkınma ihtiyacını azaltmaktır.
ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü, yetişkinlerin yaş ve cinsiyete bağlı olarak günde yaklaşık 22–34 gram lif tüketmesini; lif artırılırken yeterli sıvı alınmasını önermektedir. Lifli beslenme, dışkının yumuşamasına ve daha kolay ilerlemesine yardımcı olabilir.
Kabızlık ve hemoroid arasında nasıl bir ilişki vardır?
Hemoroid, anüsün veya alt rektumun çevresindeki damarların şişmesiyle oluşan bir sağlık problemidir. İç hemoroid çoğu zaman ağrısız kanamayla fark edilebilirken dış hemoroid kaşıntı, hassasiyet, şişlik ve ağrıya neden olabilir.
Sert dışkıyı çıkarabilmek için uzun süre ıkınmak, tuvalette gereğinden fazla oturmak ve kronik kabızlık hemoroid şikâyetlerini artırabilir. Bu nedenle hemoroid yönetiminde yalnızca bölgesel kremlere odaklanmak yeterli olmayabilir. Dışkının kıvamını düzenlemek ve daha rahat tuvalete çıkmayı desteklemek de önemlidir.
Hemoroidi önlemek veya belirtileri hafifletmek amacıyla lifli besinlerin tüketilmesi, yeterli sıvı alınması, tuvalette uzun süre oturulmaması ve dışkılama sırasında aşırı ıkınılmaması önerilmektedir.
Kuru erik neden bağırsakları destekleyebilir?
Kuru erik yalnızca lif içermez. Aynı zamanda doğal olarak sorbitol adı verilen bir şeker alkolü de içerir. Sorbitol, bağırsak içine su çekilmesine yardımcı olarak dışkının yumuşamasını destekleyebilir. Kuru eriğin içerdiği pektin ve çeşitli bitkisel bileşenler de bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine katkı sağlayabilir.
Kronik kabızlığı bulunan kişiler üzerinde yapılan bazı çalışmalarda kuru erik tüketiminin dışkılama sıklığını artırabildiği ve dışkı kıvamını iyileştirebildiği görülmüştür. Kuru eriği psyllium ile karşılaştıran bir araştırmada, günlük 100 gram kuru erik tüketen grupta dışkılama sıklığı ve kıvamında iyileşme bildirilmiştir. Bununla birlikte bu miktar herkes için uygun olmayabilir ve gaz, şişkinlik veya ishal oluşturabilir. Bu nedenle daha küçük bir porsiyonla başlamak daha güvenli bir yaklaşımdır.
Başlangıç için günde 3–4 adet kuru erik yeterli olabilir. Sindirim sistemi iyi tolere ederse miktar kademeli olarak 5–6 adede çıkarılabilir. Diyabeti veya kan şekeri düzensizliği bulunan kişilerin kuru eriğin doğal şeker içerdiğini unutmaması ve porsiyonu doktoru ya da diyetisyeniyle belirlemesi gerekir.
Keten tohumu kabızlıkta nasıl kullanılır?
Keten tohumu çözünür ve çözünmez lifler içeren bir besindir. Çözünür lif suyla temas ettiğinde jel benzeri bir yapı oluşturabilir. Çözünmez lif ise dışkı hacmini artırarak bağırsak hareketlerini destekleyebilir.
Kabızlık yaşayan kişilerle yapılan bazı araştırmalar, keten tohumu tüketiminin dışkılama sıklığı ve dışkı kıvamı üzerinde olumlu etkiler gösterebileceğini düşündürmektedir. Ancak araştırmaların bir kısmı belirli hasta gruplarıyla ve sınırlı sayıda katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle keten tohumu, doktor tarafından önerilen tedavilerin yerine geçmemelidir.
Keten tohumunu bütün olarak tüketmek yerine taze öğütülmüş şekilde kullanmak genellikle daha pratiktir. Bütün tohumlar sindirilmeden bağırsaktan geçebilir. Keten tohumu yağı ise lif içermez; bu nedenle kabızlık amacıyla öğütülmüş keten tohumuyla aynı etkiyi sağlamaz.
İlk kez kullanacak kişiler günde 1 tatlı kaşığı öğütülmüş keten tohumuyla başlayabilir. Toleransa göre miktar günde 1 yemek kaşığına çıkarılabilir. Lif tüketimi artırılırken yeterli su içilmezse kabızlık kötüleşebilir. Yüksek miktarlar gaz, karın şişkinliği veya ishale neden olabilir. Çiğ ve olgunlaşmamış keten tohumlarının tüketilmesi önerilmez.
Tarif 1: Geceden bekletilmiş kuru erik ve keten tohumu kasesi
Bu tarif özellikle kahvaltı öncesinde veya kahvaltının yanında tüketilebilecek basit bir seçenektir.
Malzemeler
- 4 adet çekirdeksiz kuru erik
- 1 tatlı kaşığı taze öğütülmüş keten tohumu
- 150 mililitre ılık içme suyu
- İsteğe bağlı olarak 2 yemek kaşığı doğal yoğurt
- Bir tutam tarçın
Hazırlanışı
Kuru erikleri küçük bir cam kaseye alın ve üzerlerine ılık suyu ekleyin. Kâsenin kapağını kapatarak buzdolabında gece boyunca bekletin. Sabah erikleri küçük parçalara ayırın. Öğütülmüş keten tohumunu ekleyerek karıştırın.
Karışım sade şekilde tüketilebilir. Daha doyurucu olması için doğal yoğurt ve bir tutam tarçın eklenebilir. Eriklerin bekletildiği su da içilebilir.
İlk günlerde yarım porsiyonla başlayın. Ardından bir bardak su için. Şişkinlik veya ishal oluşursa miktarı azaltın.
Tarif 2: Şekersiz kuru erik kompostosu
Geleneksel Türk mutfağına uygun bu tarif, rafine şeker eklenmeden hazırlanır.
Malzemeler
- 8 adet kuru erik
- 750 mililitre su
- 1 küçük çubuk tarçın
- 2 ince dilim limon
- Porsiyon başına 1 tatlı kaşığı öğütülmüş keten tohumu
Hazırlanışı
Kuru erikleri yıkayıp bir tencereye koyun. Suyu ve tarçın çubuğunu ekleyin. Düşük ateşte erikler yumuşayana kadar yaklaşık 10–12 dakika pişirin. Ocağı kapattıktan sonra limon dilimlerini ekleyin ve karışımı soğumaya bırakın.
Kompostoyu iki porsiyona bölün. Bir porsiyonu tüketmeden hemen önce içine 1 tatlı kaşığı öğütülmüş keten tohumu karıştırın. Keten tohumunu tencerenin tamamına eklemek yerine tüketileceği zaman ilave etmek daha uygundur.
Kompostoya bal veya şeker eklemeyin. Diyabeti bulunanlar bir porsiyondaki kuru erik miktarını azaltmalı ve kişisel beslenme planına göre hareket etmelidir.
Tarif 3: Yoğurtlu yulaf, kuru erik ve keten tohumu kahvaltısı
Bu tarif, lif ve protein içeren daha dengeli bir kahvaltı seçeneğidir.
Malzemeler
- 3 yemek kaşığı yulaf ezmesi
- 4 adet doğranmış kuru erik
- 1 tatlı kaşığı öğütülmüş keten tohumu
- 4 yemek kaşığı doğal yoğurt veya kefir
- 2–3 yemek kaşığı su
- 2 adet dövülmüş ceviz içi
Hazırlanışı
Yulafı, yoğurdu ve suyu bir kasede karıştırın. Üzerine doğranmış kuru erikleri, keten tohumunu ve cevizi ekleyin. Karışımı 15–20 dakika beklettikten sonra tüketin.
Sabah acele edenler karışımı keten tohumu hariç gece hazırlayabilir. Öğütülmüş keten tohumunu sabah tüketmeden hemen önce eklemek daha uygundur.
Bu kahvaltının ardından su içmeyi unutmayın. Gün içinde başka lifli besinler de tüketiyorsanız kuru erik ve keten tohumu miktarını gereğinden fazla artırmayın.
Kabızlık ve hemoroid için 7 günlük örnek beslenme planı
Bu program tıbbi bir diyet değildir. Kronik hastalığı, böbrek yetmezliği, bağırsak hastalığı veya özel beslenme gereksinimi olan kişiler planı doktor ya da diyetisyen kontrolünde uygulamalıdır.
1. gün
Kahvaltıda yoğurtlu yulaf, 3 adet kuru erik ve 1 tatlı kaşığı öğütülmüş keten tohumu tüketin. Öğle öğününde mercimek çorbası, zeytinyağlı sebze ve tam buğday ekmeği tercih edin. Akşam yemeğinde ızgara balık, bol yeşillikli salata ve bulgur pilavı hazırlayın.
2. gün
Kahvaltıda haşlanmış yumurta, domates, salatalık, maydanoz ve tam tahıllı ekmek tüketin. Ara öğünde armut yiyin. Öğle öğününde nohut yemeği ve cacık; akşam öğününde sebzeli tavuk yemeği ile yoğurt tercih edin.
3. gün
Sabah geceden bekletilmiş kuru erik karışımını tüketin. Öğlen zeytinyağlı pırasa veya ıspanak, yoğurt ve tam tahıllı ekmek yiyin. Akşam kırmızı mercimek yemeği, mevsim salatası ve küçük bir porsiyon bulgur tüketin.
4. gün
Kahvaltıda yulaf lapası, elma ve ceviz tercih edin. Öğle yemeğinde ezogelin çorbası ile zeytinyağlı fasulye tüketin. Akşam öğününde fırında sebze, yoğurt ve küçük bir porsiyon esmer pirinç hazırlayın.
5. gün
Kahvaltıda peynir, söğüş sebze, zeytin ve tam buğday ekmeği yiyin. Ara öğünde kivi veya kabuğuyla yenebilen bir armut tercih edin. Öğle yemeğinde barbunya pilaki; akşam yemeğinde ızgara köfte, salata ve yoğurt tüketin.
6. gün
Sabah şekersiz kuru erik kompostosunun bir porsiyonunu ve dengeli bir kahvaltı tüketin. Öğle öğününde sebzeli bulgur pilavı ve ayran; akşam öğününde zeytinyağlı enginar, yoğurt ve salata tercih edin.
7. gün
Kahvaltıda yoğurtlu keten tohumu, yulaf ve meyve kasesi hazırlayın. Öğle yemeğinde kuru fasulye, salata ve küçük bir porsiyon bulgur yiyin. Akşam sebze çorbası, fırında balık veya tavuk ve haşlanmış sebze tüketin.
Günlük alışkanlıklar neden en az beslenme kadar önemlidir?
Lif tek başına yeterli değildir. Gün boyunca düzenli su içmek, lifin bağırsakta daha iyi çalışmasına yardımcı olur. Ancak kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler su miktarını mutlaka doktoruna danışmalıdır.
Her gün 20–30 dakikalık tempolu yürüyüş bağırsak hareketlerini destekleyebilir. Uzun süre hareketsiz kalmak yerine gün içinde kısa yürüyüşler yapılabilir.
Tuvalet ihtiyacını ertelememek önemlidir. Özellikle kahvaltıdan sonra bağırsak hareketleri doğal olarak artabileceği için bu saatlerde acele etmeden tuvalete gitmek faydalı olabilir. Fakat tuvalette telefonla uzun süre vakit geçirmek ve ıkınmak hemoroid üzerindeki basıncı artırabilir.
Ayakların altına küçük bir yükselti koymak, dizlerin kalçadan biraz yukarıda olmasını sağlayabilir. Hafifçe öne eğilip karın ve pelvik taban kaslarını gevşetmek, dışkılamayı kolaylaştırabilir. Zorlayarak nefesi tutmak yerine sakin nefes almak gerekir.
Kimler dikkatli olmalıdır?
Bağırsak tıkanıklığı şüphesi, ciddi karın ağrısı, yutma güçlüğü veya açıklanamayan bağırsak problemi bulunan kişiler keten tohumu kullanmadan önce doktora danışmalıdır.
Kan sulandırıcı, diyabet veya tansiyon ilacı kullananlar; hamileler, emzirenler ve ameliyat hazırlığında olan kişiler düzenli keten tohumu tüketimini sağlık uzmanıyla değerlendirmelidir.
Kuru erik ve keten tohumu aynı anda yüksek miktarda tüketilirse gaz, kramp, şişkinlik veya ishal oluşabilir. En doğru yaklaşım, düşük miktarla başlayıp vücudun verdiği cevabı izlemektir.
Hangi belirtilerde doktora başvurulmalıdır?
Makat bölgesinden gelen her kanama hemoroid olarak değerlendirilmemelidir. Dışkıda kan, tekrarlayan makattan kanama, bağırsak alışkanlığında belirgin değişiklik veya bir haftalık ev bakımına rağmen düzelmeyen hemoroid belirtileri doktor tarafından incelenmelidir.
Kabızlığa sürekli karın ağrısı, kusma, ateş, gaz çıkaramama, istemsiz kilo kaybı veya bel ağrısı eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Fazla miktarda ve durmayan kanama, baş dönmesi veya bayılma hissi acil değerlendirme gerektirir.
Sonuç
Kuru erik ve öğütülmüş keten tohumu, yeterli su, dengeli beslenme, düzenli hareket ve doğru tuvalet alışkanlıklarıyla birlikte kullanıldığında kabızlığın hafifletilmesine destek olabilir. Daha yumuşak dışkılama, hemoroid üzerindeki zorlanmanın azaltılmasına yardımcı olabilir.
Bununla birlikte bu karışım hemoroidi veya kronik kabızlığı kesin olarak tedavi eden mucizevi bir yöntem değildir. Şikâyetlerin tekrarlaması, kanama görülmesi veya belirtilerin giderek ağırlaşması durumunda yalnızca doğal tariflere güvenmek yerine bir aile hekimine, gastroenteroloji uzmanına ya da genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.
